Etapy rozwoju rysunkowego dziecka

Dziecięca twórczość rysunkowa budzi powszechne zainteresowanie i zachwyt. Nieudolne i prymitywne rysunki urzekają bogactwem tematyki, swobodą i śmiałością oraz trafnością kompozycji. Dziecko nie zna zasad kompozycji ani reguł sztuki rysunkowej. Kiedy rysuje pochłonięte własną czynnością, zafascynowane grą barw, zestawem form, działa pod wpływem własnych impulsów i bodźców wewnętrznych.

Wszechstronność i bogactwo ekspresji plastycznej sztuki dziecka niewspółmiernie przewyższają jego możliwości i umiejętności wypowiedzi słownej. Dziecko lepiej potrafi wyrazić swoje myśli i uczucia za pomocą znaku graficznego, harmonii barw niż słowem.

Rysunek jest obok mowy jedną z pierwszych form ekspresji dziecka. Zdaniem M. Debesse’a rysunek dziecięcy jest prostym i bezpośrednim środkiem, jakim dziecko może określić swoje istnienie na świecie, swój własny świat, samo siebie.

Stefan Szuman podzielił proces rozwoju rysunkowego dziecka na trzy okresy:

  • okres bazgrania, czyli formowania się schematu,
  • okres schematu (ideoplastyka),
  • okres poschematyczny (rozwój w kierunku fizjoplastyki)

Okres bazgroty

Okres bazgrania rozpoczyna się zazwyczaj między 1 – 2 rokiem życia, zależnie od okoliczności i warunków, w których rozwija się dziecko i trwa do około 3 – 4 roku życia. Dzieli się na:

  • bazgrotę bezładną (chaotyczną, niekontrolowaną i nie nazywaną) – przypadkowe zygzaki, kropki, skłębione linie, „kleksowate” plamy, które nie podlegają kontroli wzroku. Dziecko w tym okresie przeważnie nie patrzy na papier w trakcie rysowania. Długość i kierunek kresek zależy od budowy dłoni i ramienia, temperamentu i nastroju dziecka. Pierwsze bazgroty, to czynność motoryczna, bez udziału świadomości dziecka, że można zrobić takie kreski, jak się chce.
  • bazgrotę kontrolowaną (nie nazywaną) – linie pionowe i poziome, które powstają w wyniku obrotowego ruchu ręki. Są to kształty koliste i spiralne. W wyniku wzrostu płynności ruchów ręki z bazgrot wyłania się koło. Jest to pierwszy zorganizowany kształt, choć pozbawiony regularności. Za pomocą kolistych kształtów dziecko przedstawia prawie każdy przedmiot: dom, człowieka, pojazd.
  • bazgrotę kontrolowaną (nazywaną) – w tym okresie dziecko próbuje nazywać bazgroty, które stworzyło. Jest to dowód na uchwycenie przez dziecko związków między sobą a otaczającym światem. Dziecko wkracza w fazę myślenia wyobrażeniowego. W tym też okresie dziecko zaczyna dostrzegać zależności przestrzenne (np. wrysowuje małe koło w duże).

Niektórzy badacze tematu dostrzegają jeszcze jeden etap rozwoju bazgrot:

  • bazgrotę kontrolowaną nazywaną „słonecznikową” – dziecko dorysowuje do kółek linie. Taki wzór jest raz słonkiem, innym razem kwiatkiem, głową z włosami itp. Ta faza rozwoju sprzyja zabawie dzieci różnymi masami plastycznymi. Dzieci lubią sklejać, drobić, klepać.

Podają też oni, że następnym okresem jest faza przedschematyczna, w której dziecko zaczyna poszukiwać stałych form do przedstawiania przedmiotów oraz zjawisk. Formy te mają uproszczony i powtarzalny charakter. Dziecko rysuje to, co uważa za najistotniejsze. Rysunki stają się „graficzną komunikacją” z dorosłymi.

Okres schematyczny

  • głowonogi – (3-4 rok życia). Ich charakterystyczną cechą jest głowa w kształcie nieregularnego koła lub kwadratu. Pojawia się duża liczba szczegółów (oczy, nos, usta). Nogi i ręce przedstawione są za pomocą linii. Poszczególne elementy rozmieszczane są przez dziecko początkowo na głowie, bez jakiegokolwiek sensu. Przestrzeń w tym stadium przedstawiana jest chaotycznie. Poszczególne przedmioty rysowane są na kartce wysoko lub nisko, z prawej lub lewej strony.
  • głowotułowia – (4-5 rok życia). Postać człowieka przedstawiana jest przeważnie frontem, gdyż pozwala to dziecku umieścić więcej znanych mu szczegółów. Jednak to frontalne przedstawienie nie zawsze odnosi się do wszystkich części ciała. Bywa, że do owalnego czy prostokątnego tułowia (przedstawionego frontalnie), dziecko dorysowuje stopy z profilu (w postaci prostej kreski). Palce rąk osadzane są zwykle w przedramieniu, a nie w dłoni, głowa zaś ma zwykle kształt koła. Rysowane postacie są początkowo pozbawione ubioru.
  • schematy uproszczone – (5-7 rok życia). Występuje tu symboliczne ujmowanie formy, przekształcenia afektywne. Rysunki tematyczne są bogate treściowo. Elementy rysunku zaczynają układać się w logiczną całość – zaczątek sceny, figury są jednowymiarowe, rysowane jedną kreską. Postacie ludzkie są jeszcze prymitywne (często brak interakcji między postaciami), mają formę uproszczoną, zgeometryzowaną (całość składa się z kilku części), są sztywne, kanciaste lub nadmiernie zaokrąglone, lecz o prawidłowej budowie. Kreślone linie są pewne, wyraźne, kolorystyka żywa i dostosowana do tematu.
  • ostatnia jest faza schematu wzbogaconego – (7-12 rok życia). Do niej zbliżają się dzieci 6-letnie. Powoli zaczynają one zauważać dekoracyjność układów rytmicznych i odkrywają związek między kolorem a przedmiotem. Rysunek nadal jest schematyczny, lecz formy graficzne bardziej giętkie i płynne, nie tylko zgeometryzowane i analityczne, lecz także sylwetkowe. Trudność sprawia prawidłowe odtworzenie proporcji, dziecko nie ogarnia całości, koncentruje się na szczegółach (guziki, kokardki itp.). Dzieci odtwarzają zarówno pojedyncze postacie i rzeczy, jak i całe sceny i zdarzenia, wprowadzają bogatą kolorystykę i ornamentykę. Powstają kompozycje wielofigurowe powiązane ze sobą w zależności przestrzennej. Pojawia się linia podstawy, na której dziecko umieszcza przedmioty i postaci oraz linia nieba.

Okres poschematyczny

  • faza realizmu wrażeniowego – (12-13 rok życia), dzieci podejmują próby naśladowania natury. Występuje w niej ujęcie typu indywidualnego.
  • faza realizmu intelektualnego – (13-15 rok życia), występuje trójwymiarowe     ujmowanie formy, zatracanie indywidualnej świeżości i kryzys w rozwoju twórczości plastycznej.

W twórczości plastycznej dzieci widać pewną zasadę ich rozwoju , mówiącą o tym, że formy późniejsze opierają się na wcześniejszych. Droga dziecka, którą przebywa jest samodzielna i twórcza. To właśnie w pracach dzieci w młodszym wieku przedszkolnym występują właściwości takie, jak: pomysłowość, oryginalność i rozmach, które należy wykorzystać do dalszej pracy nad rozwojem twórczości plastycznej.

Twórczość plastyczna jest naturalną predyspozycją każdego dziecka już od pierwszych lat życia. Wynika z potrzeb psychicznych, przejawia się we wszystkich formach aktywności i jest motorem jego rozwoju. Dlatego w dzisiejszych czasach tak istotne jest zwrócenie uwagi na rozwijanie u dzieci twórczej aktywności, pamiętając, że możliwości takie tkwią w każdym człowieku, a do ludzi dorosłych należy umiejętne ich stymulowanie i rozwijanie.

Opracowała: mgr Agata Kinas, Niepubliczny Żłobek „Małe Zuchy”

Bibliografia

  • Szuman S., Sztuka dziecka. Psychologia twórczości rysunkowej dziecka , WSiP, Warszawa 1990.
  • Chermet-Carroy S., Zrozum rysunki dziecka, czyli jak interpretować rysunki małych dzieci, Wydawnictwo Ravi, Łódź 2005.

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s